به گزارش دیوان اقتصاد، شبکه برق ایران یکی از گسترده‌ و پهناورترین شبکه‌های به‌هم‌پیوسته در منطقه است که بیش از یک میلیون کیلومتر طول دارد و در اغلب مناطق کشور، تأمین برق از چند مسیر و چند نیروگاه انجام می‌شود. این ویژگی موجب شده است در صورت بروز حادثه در یک خط یا نیروگاه، امکان جبران کسری برق از مسیرهای دیگر فراهم باشد و پایداری شبکه حفظ شود.

 امسال در وضعیت آب و هوا نیز شرایط مساعدتری را نسبت به سال گذشته شاهد بودیم که باعث شده میزان مصرف برق در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته کمتر باشد. بیشینه تقاضای مصرف برق کشور در هفته سوم سال ۱۴۰۵ در روز پنجشنبه (بیستم فروردین ماه) به ۳۸۷۵۵ مگاوات رسید. این در حالی است که میزان مصرف برق در مدت مشابه سال قبل، ۴۹۸۱۷ مگاوات بوده که نشان دهنده کاهش ۲۲ درصدی مصرف برق در کشور است.

برنامه‌ریزی برای تامین برق روزهای اوج مصرف تابستان کشور از ماه‌ها قبل آغاز شده و مگاپروژه‌هایی برای تامین برق تابستان که در وزارت نیرو طراحی شده از مدت‌ها قبل در مسیر اجرا قرار گرفته‌اند.

اکنون این امیدواری وجود دارد که با اجرای مگاپروژه‌های مذکور شرایط تامین برق در وضعیت پایدارتری قرار گیرد که البته ممکن است اجرای برخی طرح‌ها به دلیل پیش‌ آمدن شرایط جنگی با تاخیر مواجه شود و یا میسر نباشد.

اما اجرای این ۱۴ مگاپروژه صنعت برق  چطور در حوزه مدیریت مصرف کمک رسان خواهد بود؟ هدف اصلی این برنامه‌ها اینگونه اعلام شده که فرآیند مدیریت مصرف به‌صورت دقیق، منظم و با پایش مستمر در تمامی شرکت‌های زیرمجموعه صنعت برق به‌ویژه شرکت‌های توزیع اجرا شود تا بتوان در زمان اوج مصرف، تأمین برق کشور را بدون اختلال انجام داد. 

بر این اساس نخستین گام در این طرح مربوط به صنایع بزرگ و انرژی‌بر است؛ به این شکل که صنایع فولادی، پتروشیمی، سیمان و سایر صنایع انرژی‌بر موظف‌اند برق مازاد بر سقف تعیین‌شده خود را از طریق تابلوی برق آزاد، تابلوی برق سبز یا گواهی صرفه‌جویی انرژی تأمین کنند. این سازوکار علاوه بر تأمین برق مورد نیاز صنایع، امکان بازگشت سرمایه برای تولیدکنندگان برق را نیز فراهم می‌کند.

اجرای برنامه مدیریت مصرف در بخش صنایع متوسط هم اینگونه خواهد بود که شهرک‌های صنعتی و صنایع خارج از شهرک‌ها با جابه‌جایی روز تعطیل خود از جمعه به یکی از روزهای عادی هفته، در طرح مدیریت مصرف مشارکت می‌کنند؛ اقدامی که به حفظ سطح تولید و در عین حال کاهش فشار بر شبکه در ساعات اوج مصرف کمک می‌کند.

درباره بخش کشاورزی هم براساس برنامه‌ریزی انجام شده، برق چاه‌های کشاورزی که بر اساس پروانه بهره برداری برق دریافت می‌کنند و کشاورزانی که در پنج ساعت مدیریت مصرف همکاری کنند، طبق مصوبه هیأت وزیران از برق رایگان در همان روز بهره‌مند خواهند شد.

برنامه‌های مدیریت مصرف برق در دستگاه‌های اداری نیز به این شکل است که با وجود مصوبه هیأت وزیران برای تغییر ساعات کاری از ۱۵ خرداد، در شرایط فعلی ساعات کار ادارات همچنان از ۸ تا ۱۴ باقی می‌ماند. با این حال دستگاه‌ها موظف‌اند از ساعت ۱۳ وسایل سرمایشی را خاموش کرده و مصرف برق خود را نسبت به ساعات اداری ۷۰ درصد کاهش دهند همچنین رعایت دمای ۲۵ درجه برای سیستم‌های سرمایشی در ادارات، بانک‌ها و نهادهای عمومی الزامی است. 

اصناف و واحدهای تجاری نیز براساس برنامه‌های تعیین‌شده با همکاری استانداری‌ها باید نسبت به تنظیم دمای محیط و استفاده از مولدهای برق در ساعات اوج مصرف اقدام کنند و فروشگاه‌های بزرگ و مراکز خرید نیز در زمان اوج بار، مولدهای خود را وارد مدار کنند. اجرای هماهنگ این برنامه‌ها می‌تواند نقش مهمی در پایداری شبکه برق و عبور موفق از دوره اوج مصرف در کشور داشته باشد.

برای مشترکان خانگی با مصرف برق کمتر از سطح مجاز که حداقل ۱۰ درصد مصرفشان را کاهش دهند هم پاداش ویژه تا ۳۰ درصد بهای انرژی قبض تعلق خواهد گرفت. تعرفه برق مشترکان خانگی با مصرف برق بیش از الگو،نیز به صورت پلکانی افزایشی خواهد بود و برای مشترکانی که از ژنراتور استفاده کنند هم پاداش نقدی در نظر گرفته شده است. 

 همچنین افزایش ۳ هزار مگاواتی ظرفیت نیروگاه‌های حرارتی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر از جمله پروژه‌های مد نظر است؛ به‌طوری‌که تاکنون ۴۵۰۰ مگاوات ظرفیت تجدیدپذیر به شبکه افزوده شده و هدف‌گذاری رسیدن به ۷ هزار مگاوات تا اوج بار تابستان است.

طبق اعلام، بیش از ۷۵ درصد مشترکان برق زیر الگوی مصرف قرار دارند و از قبوض یارانه‌ای بهره‌مند هستند، اما مشترکانی که از ابتدای خرداد تا پایان شهریور مصرف خود را حداقل ۱۰ درصد کاهش دهند، مشمول ۳۰ درصد تخفیف در بهای برق خواهند شد.

نصب نیروگاه خورشیدی تا ظرفیت ۵ کیلووات، ۲۰ درصد تخفیف و نصب نیروگاه خورشیدی همراه با سامانه ذخیره‌ساز تا پایان سال، ۳۰ درصد تخفیف به همراه خواهد داشت که سقف مجموع این مشوق‌ها برای هر مشترک حداکثر ۳۰ درصد در نظر گرفته شده است.

در راستای مدیریت بهینه مصرف، نصب ۷ میلیون کنتور هوشمند در دستور کار قرار گرفته و پویش‌های متعددی نیز برای فرهنگ‌سازی در این زمینه اجرا شده است.

۱۴ مگاپروژه مذکور در سه محور اصلی دنبال می‌شود؛ افزایش تولید، افزایش ظرفیت و بهینه‌سازی خطوط و شبکه انتقال و توزیع و مدیریت و بهینه‌سازی مصرفکه در حوزه نیروگاه‌های حرارتی، سه هزار مگاوات ظرفیت جدید اضافه خواهد شد.

در بخش نیروگاه‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه خورشیدی، در حال حاضر بیش از ۴۵۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی داریم و این عدد در حال افزایش است. هم‌زمان، تعمیرات نیروگاه‌ها و پست‌ها و بهینه‌سازی شبکه برای رفع محدودیت‌های تبادل و انتقال برق در حال انجام است.

اما تعویض موتورهای کولرهای معمولی با موتورهای کم‌مصرف BLDC هم یکی از اقدامات پیش‌بینی‌شده در قالب ۱۴ مگاپروژه برای مدیریت بار در فصول گرم سال است؛ هر ساله حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد برق مصرفی در فصول گرم سال ناشی از بار سرمایشی است و با اجرای این طرح، بخش عمده‌ای از این مصارف کاهش خواهد یافت.