به گزارش دیوان اقتصاد، کل تسهیلات پرداختی شبکه بانکی به بخش کشاورزی در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل ۴۰ درصد افزایش داشته است. رشد تسهیلات بانک کشاورزی اما به ۵۱ درصد رسیده است. فاصله ۱۱ واحد درصدی میان رشد بانک کشاورزی و رشد کل شبکه بانکی باعث شده سهم این بانک از تامین مالی بخش کشاورزی از حدود ۶۰ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۶۵ درصد در سال ۱۴۰۴ برسد.

به زبان ساده‌تر اگر کل تامین مالی بانکی کشاورزی را یکصد واحد در نظر بگیریم ۶۵ واحد آن در سال گذشته از مسیر بانک کشاورزی تامین شده است. این سهم بالا نشان می‌دهد که بانک کشاورزی دیگر صرفا یکی از بانک‌های حاضر در بازار تسهیلات کشاورزی نیست و بخش قابل‌توجهی از جریان مالی این بخش به ظرفیت این بانک وابسته شده است.

اما نکته مهم‌تر در دل این ارقام آن است که افزایش سهم بانک کشاورزی فقط با بزرگ‌تر شدن حجم تسهیلات اتفاق نیفتاده است. در کنار رشد تسهیلات مستقیم استفاده از ابزارهای جدید تامین مالی نیز در این بانک سرعت گرفته است.

حجم تامین مالی بانک کشاورزی با ابزارهای تعهدی از ۱۹ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۲ به ۴۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ رسید و در سال ۱۴۰۴ با جهشی قابل‌توجه به ۱۰۳ هزار میلیارد تومان افزایش یافت. این روند نشان می‌دهد بخشی از تامین مالی در حال فاصله گرفتن از مدل سنتی پرداخت تسهیلات و حرکت به سمت ابزارهایی است که امکان تامین مالی زنجیره‌های تولید را فراهم می‌کنند.

اهمیت این تغییر در بخش کشاورزی بیشتر از بسیاری از بخش‌های دیگر است. تولید یک محصول در مزرعه پایان مسیر نیست. نهاده باید تامین شود محصول باید خریداری شود و سپس به مراحل حمل‌ونقل نگهداری فرآوری بسته‌بندی و توزیع برسد. هر کدام از این حلقه‌ها نیاز مالی خود را دارند و اختلال در تامین مالی یک حلقه می‌تواند کل زنجیره را تحت تاثیر قرار دهد.

اینجاست که مفهوم تامین مالی زنجیره‌ای اهمیت پیدا می‌کند. در این مدل بانک فقط به یک تولیدکننده یا یک بنگاه منابع نمی‌دهد بلکه تلاش می‌کند جریان منابع مالی را در طول زنجیره تولید به حرکت درآورد. رشد استفاده از ابزارهای تعهدی در بانک کشاورزی می‌تواند نشانه‌ای از همین تغییر رویکرد باشد.

داده‌های عملکردی بانک در بخش‌های مختلف نیز همین تمرکز را نشان می‌دهد. بانک کشاورزی در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۵۶۴ هزار میلیارد ریال تسهیلات پرداخت کرده که ۸۲ درصد آن به زیربخش‌های تخصصی کشاورزی و صنایع وابسته اختصاص یافته است. بنابراین بخش عمده منابع این بانک در همان حوزه‌ای متمرکز شده که ماموریت تخصصی آن را شکل می‌دهد.

در این میان صنایع تبدیلی نیز بخشی مهم از این زنجیره هستند. محصول کشاورزی پس از تولید برای رسیدن به بازار به فرآوری نگهداری بسته‌بندی و گاهی تبدیل به محصول جدید نیاز دارد. این فعالیت‌ها باعث افزایش ماندگاری محصول و ایجاد ارزش افزوده می‌شوند و تامین مالی آنها می‌تواند فاصله میان تولید در مزرعه و مصرف نهایی را کوتاه‌تر کند.

مکانیزاسیون نیز یکی دیگر از مسیرهای تامین مالی بانک کشاورزی بوده است. این بانک در سال ۱۴۰۴ بیش از ۵۷ هزار میلیارد ریال تسهیلات برای خرید ماشین‌آلات و ادوات کشاورزی پرداخت کرده و ۹۶ درصد برنامه ابلاغی خود در این بخش را محقق کرده است. تامین مالی ماشین‌آلات در واقع تامین مالی ظرفیت تولید آینده است و می‌تواند بهره‌وری فعالیت‌های کشاورزی را تحت تاثیر قرار دهد.

در کنار این ارقام تاکید وزیر اقتصاد بر توسعه تامین مالی زنجیره‌ای و استفاده از ظرفیت بانک کشاورزی برای طرح‌های افزایش بهره‌وری آب نیز معنای بیشتری پیدا می‌کند. کشاورزی فقط برای ادامه تولید فعلی به منابع مالی نیاز ندارد و سرمایه‌گذاری برای کاهش مصرف آب و افزایش بهره‌وری نیز به منابع پایدار احتیاج دارد.

از کنار هم گذاشتن این داده‌ها یک تصویر متفاوت شکل می‌گیرد. رشد ۵۱ درصدی تسهیلات بانک کشاورزی در شرایطی که رشد کل شبکه بانکی در بخش کشاورزی ۴۰ درصد بوده نشان می‌دهد سهم این بانک در تامین مالی کشاورزی در حال افزایش است. همزمان رشد شدید تامین مالی با ابزارهای تعهدی نشان می‌دهد مدل تامین مالی نیز در حال تغییر است.

بنابراین عدد ۶۵ درصد فقط یک سهم نیست؛ این عدد نشان می‌دهد بخش بزرگی از تامین مالی بانکی کشاورزی در نقطه‌ای متمرکز شده که در صورت توسعه ابزارهای زنجیره‌ای می‌تواند نقش آن از پرداخت‌کننده تسهیلات به هدایت‌کننده جریان مالی در زنجیره کشاورزی تغییر کند.

مساله اصلی از اینجا به بعد این است که این ظرفیت چگونه به تامین مالی پایدارتر تولید تبدیل شود. هرچه وزن بانک کشاورزی در تامین مالی کشاورزی بیشتر شده اهمیت سرمایه بانک توان بازگشت منابع و توسعه ابزارهای جدید تامین مالی نیز بیشتر می‌شود. به همین دلیل مسیر بعدی بانک کشاورزی فقط افزایش رقم تسهیلات نیست و کیفیت و شیوه جریان یافتن این منابع در زنجیره تولید نیز اهمیت پیدا کرده است.