به گزارش دیوان اقتصاد ،روزهای عجیبی در اقتصاد کشور رقم خورده است.روزهای عجیبی که کارشناسان اقتصادی از مدت‌ها قبل آن  را پیش‌بینی می‌کردند.کمتر از سه ماه پیش زمانی که دلار و سکه تاخت‌وتاز خود را در بازار آغاز کردند دولت به گمان حل بحران طرح تک‌نرخی کردن ارز را اجرایی کرد.

از آن زمان تاکنون فعالان اقتصادی و آنان که به دلار نیاز واقعی داشته‌اند همواره در چالش و گرفتاری بوده‌اند و این گرفتاری‌های همین یکی دو روز پیش صدای بازاریان تهران را درآورد و آنان را به تظاهرات و اعتراض واداشت.

هرچند اعتراض و اغتشاشات پس از آن‌که توسط برخی فرصت‌طلبان سودجو رقم خورد – و نه بازاریان واقعی – به‌هیچ‌وجه از سوی هیچ فردی مورد تائید نیست اما بی‌تدبیری دولت روحانی در کنترل اقتصاد کشور عامل اصلی همه این اعتراضات و چالش‌های موجود است.

گزارش خبرنگار دیوان اقتصاد از مقابل بانک مرکزی حکایت از بحرانی جدی در بازار ارز دارد.هرروز صبح می‌توان تعداد زیادی از متقاضیان ارز را در مقابل بانک مرکزی دید که برای نیازهای ارزی خود تجمع کرده‌اند.

یک فعال اقتصادی که از ذکر نامش خودداری می‌کند در این زمینه به خبرنگار دیوان اقتصاد گفت:دلار موردنیاز باقیمت 4200 تومانی که دولت وعده داده است را نمی‌توانم تهیه کنم.سامانه نیما مدتی است مسدود است.دولت مدعی حل بحران ارز است اما در اصل با اجرای این برنامه‌ها عملاً بحران سازی کرده است.

وی با اشاره به شرایط کنونی بازار اظهار کرد:اکنون دلار در بازار آزاد تا 10 هزار تومان هم رسیده است و دلار 4200 تومانی در دسترس نیست.نمی‌دانم این دلارها به کجا می‌رود اما حتی زمانی که رئیس‌جمهور اعلام کرد که فهرست کسانی که دلار 4200 تومانی گرفته‌اند را اعلام می‌کند هم به وعده‌اش عمل‌نکرده و هنوز معلوم نیست چه کسانی توانسته‌اند دلار تک‌نرخی تهیه کنند.

این فعال بازرگانی که به ادعای خودش واردکننده تجهیزات پزشکی و دندانپزشکی است ادامه داد:دولت مدعی است که ارز برای همه مصارف وجود دارد اگر راست می‌گویند پس این‌همه متقاضی در مقابل صرافی‌ها و بانک مرکزی از کجا آمده‌اند.از سوی دیگر دلار آزاد و قاچاق در بازار وجود دارد و هیچ‌کس هم نمی‌تواند منکر آن شود.پس چرا نمی‌توانند مشکل مردم را حل کنند.

وی تصریح کرد:در حال حاضر 40 روز است که برای ارز در سامانه ثبت نام کرده ام اما هیچ نتیجه ای نگرفته ام و این مساله سبب شده شرکت خود را تعطیل و کارمندان را تسویه کنم.

یک خانم جوان هم پس از آنکه گفت‌وگوی ما را می‌شنود به خبرنگار دیوان اقتصاد گفت:من برای اقدامات درمانی پدرم در خارج از کشور به دلار نیاز دارم اما نمی‌توانم آنرا تأمین کنم.همه حرف‌های دولت درباره تأمین ارز درمانی دروغ است .فقط باید نورچشمی دولتی‌ها باشی تا بتوانی دلار تهیه کنی.این مسئله دیگر خرید کالا نیست که بخواهند با ندادن دلار جلوی آن را بگیرند این مسئله به جان انسان‌ها بستگی دارد.

وی که خود را ویدا معرفی می‌کند تأکید کرد:قیمت دارو را به بهانه همین مسئله بالابرده‌اند.دولت هیچ نظارتی روی این بخش ندارد.در بخش ارز درمان هم کاری نمی‌تواند بکند.دولتی‌ها فقط برای کسانی که ارتباط نزدیکی با خودشان داشته باشند دلار می‌دهند و برای افراد عادی کاری نمی‌کنند.

در تشریح بحران‌های موجود در بازار بد نیست به سخنان رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس نیز اشاره‌کنیم که گفته سیاست تعیین نرخ ۴۲۰۰تومانی دلار در اقتصاد کشور معکوس عمل کرده است.

محمدرضا پور ابراهیمی در برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شبکه دو اظهار کرد: طبق آمار گمرک، بیش از 27 میلیارد دلار تقاضا برای واردات کالا ‌ثبت‌شده و دلار 4200 تومانی تبدیل به مزیتی برای واردات برای برخی افراد شده است.

وی افزود: شرکت‌های پتروشیمی که خوراکشان را با نرخ دولتی تهیه می‌کنند در حال حاضر به‌روزهای مختلف اقدام به دور زدن سامانه نیما می‌کنند، گزارش موثق داریم که یک شرکت پتروشیمی گفته است؛ "من ارزم را تحویل می‌دهم اما روش محاسبه ارز و مابه‌التفاوت‌ها را خودم انجام می‌دهم."، حتی برخی هم می‌گویند "به‌جای واردات ارز، کالا وارد می‌کنیم".

پور ابراهیمی ادامه داد: در حال حاضر بخشی از مشکل بازار اینجاست که واردات با نرخ دلار آزاد انجام می‌گیرد و صادرات با دلار 4200 تومان و این روند اصلاً منطقی نیست.

این نماینده مجلس تأکید کرد: در حال حاضر ارز لنگر اصلی اقتصاد کشور است و بازارهای گوناگون کشور دستخوش نوسانات این کالا قرار می‌گیرد. اگر مدیریتی نسبت به بازار ارز­ شکل نگیرد شرایط از این‌که هست بدتر می‌شود و گویا دولت هم این بخش را به حال خود رها کرده است، امروز در کشور ما دلیل و علل و فرمول و مؤلفه‌ای برای محاسبه نرخ ارز با چنین قیمت‌هایی وجود ندارد مگر اینکه بازار ارز متأثر از مکانیسم عرضه و تقاضا و هیجانات ناشی از دلال‌بازی شود.

بر اساس این گزارش آنچه این روزها در بازار دیده می‌شود تصویری از سرگردانی فعالان اقتصادی است.هرچند پس از اعتراض‌های دو روز پیش دولتی‌ها بخشنامه‌هایی برای تشکیل بازار ثانویه و نیز تشکیل بورس ارز صادر کردند اما کارشناسان بر این باورند که این سیاست‌ها هم نمی‌تواند بحران موجود را آن‌چنان‌که بایدوشاید برطرف کند.

محمدرضا یوسفی کارشناس اقتصادی و فعال اقتصادی بازار درباره وضعیت کنونی بازار به «دیوان اقتصاد» گفت:در حال حاضر سیاست ارزی دولت تنها رانت و قاچاق را تقویت کرده است.آنچه دولت در حال حاضر اجرا می‌کند تک‌نرخی کردن ارز نیست.در حال حاضر هم راه‌اندازی بازار ثانویه نشان می‌دهد دولت نتوانسته سیاست خود را عملیاتی کند.

وی بابیان اینکه سیاست تک‌نرخی کردن ارز توسط دولت یک سیاست شکست‌خورده است ادامه داد:تک‌نرخی کردن ارز اقدام بسیار پسندیده‌ای است اما چون بدون برنامه انجام‌شده هزاران مشکل جدید برای کشور ایجاد کرده است.

یوسفی یادآور شد:کشور نیازهای اساسی زیادی دارد و دولت آن‌قدر عملکرد غیر شفافی داشته که معلوم نیست ارزها را بر اساس نیازهای مختلف چگونه تأمین کرده است.دولت به دلیل عملکرد مبهم خود اعلام نمی‌کند که ارز4200 تومانی را به چه کسانی داده است؟در حال حاضر با توجه به شرایط فعلی برای تولید به سالانه قریب به 60 میلیارد دلار نیاز داریم اما معلوم نیست این ارز چگونه قرار است تأمین شود.

این مدرس دانشگاه با اشاره به اینکه اقدامات ارزی دولت در ماه‌های گذشته رانت و بازار قاچاق را تقویت کرده تأکید کرد:در حال حاضر صرافی‌ها به‌ظاهر اعلام می‌کنند که معامله ارزی ندارند اما گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد صرافی‌ها به‌صورت پنهانی دلار معامله  می‌کنند.

به گفته وی دلار قاچاق در حال حاضر بیشتر از قبل در دسترس است و حتی با پیک موتوری هم به محلتان اعزام می‌شود و پرداخت‌ها هم از طریق دستگاه انجام می‌شود.

حیدر مستخدمین حسینی،معاون اسبق بانک مرکزی و استاد دانشگاه نیز در این زمینه به دیوان اقتصاد گفت:از مدت‌ها پیش اعلام کرده بودیم و بازهم می‌گوییم که تیم اقتصادی دولت روحانی کارآمد نیست.در تمام نظام‌های اقتصادی جهان بانک مرکزی نقش متعادل‌کننده بازار را دارد و اگر سیاست‌های دولت با شرایط روز جامعه و اقتصاد همخوانی نداشته باشد بانک مرکزی با اتخاذ تدابیری شرایط را به حد نرمال نزدیک می‌کند .اما این مسئله در کشور ما کاملاً برعکس است.بانک مرکزی خود عامل ایجاد التهاب و بحران است و نمی‌توان به سیاست‌های تیم اقتصادی دولت اعتماد کرد.حتی همین‌الان که بازار ثانویه ارز و خرید توافقی دلار را هم مطرح کرده‌اند بیم آن می‌رود که مشکلات جدیدی در بازار ایجاد شود.

وی تأکید کرد:هیچ‌کدام از مدیران اقتصادی دولت مدارک دانشگاهی مرتبط با اقتصاد کلان را ندارند و تنها در سخنرانی‌ها و نشست‌هایشان برخی موارد تئوری اقتصاد که از کتاب‌های مختلف خوانده‌اند را تکرار می‌کنند.عملکرد دولت نه‌تنها در بازار ارز بلکه در بازار سکه و طلا هم بد بوده و رسیدن قیمت سکه به 3 میلیون تومان هم ناشی از همین عملکرد ضعیف است.از سوی دیگر ناتوانی دولت در کنترل حجم نقدینگی سبب شده پول‌های سرگردان در بازار زیاد باشد و این پول‌ها به هر جهت هدایت شوند آن بخش را نابود می‌کنند.

به گفته مستخدمین حسینی اگر وضعیت به همین روال ادامه یابد فروپاشی اقتصاد کشور حتمی است و دیگر وقت آن رسیده که دولت به‌جای شعارهای توخالی اقدامات عملی در این مسیر انجام دهد. باید واقعیت‌های اقتصاد را بپذیریم. با روش دستوری نمی‌توان این بازار را مدیریت کرد

این استاد دانشگاه درباره سامانه نیما هم اظهار کرد:سامانه نیما خود یکی از مبادی رانت است .از اختصاص ارز به برخی افراد خاص گرفته تا نوبت فروشی در سامانه نیما چالش‌هایی است که در حال حاضر دامن بسیاری از مردم و متقاضیان ارز را گرفته است.

مستخدمین حسینی تأکید کرد:باوجوداینکه شرایط اقتصادی کشور در حال حاضر خوب نیست اما درعین‌حال نباید برای مطالبات به‌حق فعالان اقتصادی رفتارهایی را انجام داد که موجب سوءاستفاده دشمنان کشور شود.این مطالبات باید از طریق ایجاد آرامش در بازار و جدیت دولت در اجرای برنامه‌ها تأمین شود.

باوجوداینکه برخی از کارشناسان اقتصادی به‌شدت از عملکرد اقتصادی دولت انتقاد کرده‌اند و برخی از فعالان اقتصادی نیز از شرایط موجود ناامید شده‌اند اما برخی دیگر از کارشناسان بر این باورند که شرایط اقتصادی کشور در روزهای آینده شاید روند بهبود را طی کند و اوضاع ازآنچه هست بهتر شود.

اما حقیقت این است که شرایط کنونی کشور در حوزه اقتصاد به‌هیچ‌وجه با آنچه روحانی در ایام انتخابات وعده داده بود مطابق نیست.در چنین شرایطی تنها دولت باید دست از اقدامات سریالی نادرست خود بردارد و با تغییر اساسی در تیم اقتصادی خود به بحران‌هایی که خود برای کشور درست کرده است خاتمه دهد.

امیرعلی امینیان