به گزارش دیوان اقتصاد، عناصر نادر خاکی در دهه های اخیر به دلیل نقش حیاتی در صنایع پیشرفته، فناوری های دیجیتال،انرژی های تجدیدپذیر، خودروهای برقی و صنایع دفاعی، به یکی از مهمترین مواد معدنی راهبردی در نظام اقتصاد جهانی تبدیل شد ه اند. افزایش تقاضای جهانی برای این عناصر و تمرکز بخش عمده تولید و فرآوری آنها در چین، موجب شده است که عناصر نادر خاکی علاوه بر اهمیت اقتصادی، به ابزاری مؤثر در رقابت های ژئواکونومیک و ژئوپلیتیکی میان قدرت های جهانی تبدیل شوند. در چنین شرایطی، کشورهایی که از ذخایر بالقوه این عناصر برخوردار هستند، می توانند از طریق مدیریت صحیح منابع و توسعه زنجیره ارزش، جایگاه خود را در ساختار اقتصاد جهانی ارتقا دهند. ایران نیز به دلیل تنوع ساختاری زمین شناسی و قرارگیری در کمربند کانه زایی آلپ–هیمالیا، از ظرفیت های قابل توجهی برای وجود عناصر نادر خاکی برخوردار است؛ با این حال، بررسی جامع جایگاه ژئواکونومیک این عناصر در کشور همچنان نیازمند تحلیل علمی و راهبردی است. از این رو هدف اصلی این پژوهش، تحلیل ژئواکونومی عناصر نادر خاکی با تأکید بر توزیع جهانی، ظرفیت های زمین شناسی ایران و شناسایی فرصت ها و چالش های توسعه این بخش در چارچوب رقابت های ژئواکونومیک جهانی است. در این راستا، ابتدا مبانی نظری ژئواکونومی و اهمیت راهبردی عناصر نادر خاکی در اقتصاد جهانی مورد بررسی قرار گرفت. سپس با تحلیل منابع زمین شناسی و مطالعات معدنی، روند شناخت و پتانسیل های موجود این عناصر در ایران در راستای پاسخ به سوال های این پژوهش شامل: 1 وضعیت جهانی عناصر نادر خاکی از منظر ژئواکونومیک چگونه است؟ 2 ایران با توجه به ذخایر عناصر نادر خاکی خود چه جایگاهی می تواند در معادلات ژئواکونومیک جهانی به دست آورد؟ مورد مطالعه قرار گرفت. برای ارزیابی جایگاه راهبردی ایران در این حوزه، از مدل تحلیلی SWOT و ماتریس ترکیبی TOWS استفاده شد. در این روش، مجموعه ای از عوامل داخلی شامل نقاط قوت و ضعف و عوامل خارجی شامل فرصت ها و تهدیدها شناسایی شده و بر اساس ضرایب اهمیت و امتیاز عملکرد مورد ارزیابی قرار گرفتند تا وضعیت راهبردی ایران در حوزه عناصر نادر خاکی مشخص شود نتایج پژوهش نشان می دهد که ایران از منظر ظرفیت های زمین شناسی، تنوع ساختاری معدنی، موقعیت ژئوپلیتیکی در کریدورهای ارتباطی منطقه ای و برخورداری از نیروی انسانی متخصص، دارای نقاط قوت قابل توجهی در حوزه عناصر نادر خاکی است. همچنین در سطح بین المللی، روندهایی همچون افزایش تقاضای جهانی برای مواد معدنی حیاتی، توسعه فناوری های انرژی پاک، گسترش صنایع پیشرفته و تلاش کشورها برای تنوع بخشی زنجیره های تأمین، فرصت های مهمی را برای ورود ایران به بازار جهانی این عناصر فراهم کرده است.