به گزارش دیوان اقتصاد، افزایش امید زندگی در دهه‌های اخیر یکی از مهم‌ترین دستاوردهای توسعه انسانی در ایران و جهان بوده است. با این حال، افزایش طول عمر به‌تنهایی نمی‌تواند بیانگر کیفیت سال‌های زندگی افراد باشد. بر همین اساس، پژوهشکده بیمه در گزارشی پژوهشی به بررسی وضعیت امید زندگی سالم و کاربرد آن در صنعت بیمه پرداخته است.

این گزارش با تأکید بر تفاوت میان «امید زندگی» و «امید زندگی سالم» نشان می‌دهد که اگرچه امید زندگی در ایران طی سه دهه گذشته با سرعتی بیشتر از میانگین جهانی و منطقه‌ای افزایش یافته است، اما رشد امید زندگی سالم با شتاب کمتری همراه بوده است. در نتیجه، فاصله میان این دو شاخص افزایش یافته و تعداد سال‌هایی که افراد با بیماری یا ناتوانی زندگی می‌کنند بیشتر شده است.

افزایش سال‌های زندگی همراه با بیماری

بر اساس یافته‌های این پژوهش، شکاف میان امید زندگی و امید زندگی سالم در ایران از حدود ۱۰ سال در دهه ۱۳۷۰ به بیش از ۱۲ سال در سال‌های اخیر رسیده است. این روند نشان می‌دهد که اگرچه افراد عمر طولانی‌تری دارند، اما بخش بیشتری از این سال‌ها را با بیماری‌های مزمن یا محدودیت‌های جسمی سپری می‌کنند.

گزارش همچنین به تفاوت‌های جنسیتی در این زمینه اشاره دارد. نتایج نشان می‌دهد زنان در ایران به طور متوسط از امید زندگی بالاتری نسبت به مردان برخوردارند، اما فاصله میان امید زندگی و امید زندگی سالم در میان آنان بیشتر است. به بیان دیگر، زنان سال‌های بیشتری از دوران سالمندی را با بیماری‌های مزمن سپری می‌کنند. در مقابل، مردان اگرچه طول عمر کمتری دارند، اما بروز بیماری‌ها و ناتوانی‌ها در سنین پایین‌تری در آنان آغاز می‌شود؛ موضوعی که می‌تواند آثار قابل توجهی بر بیمه‌های درمانی و ازکارافتادگی داشته باشد.

این پژوهش همچنین نشان می‌دهد امید زندگی سالم در سن ۶۰ سالگی روندی افزایشی داشته، اما سرعت رشد آن کمتر از افزایش طول عمر در این سن بوده است. این وضعیت بیانگر طولانی‌تر شدن دوره نیاز سالمندان به خدمات درمانی، مراقبتی و حمایتی است.

پیامدهای بیمه‌ای و نقش هوش مصنوعی

یافته‌های گزارش حاکی از آن است که افزایش بیماری‌های غیرواگیر، به‌ویژه دیابت و بیماری‌های قلبی و عروقی، سهم قابل توجهی در افزایش سال‌های زندگی همراه با ناتوانی داشته است. این در حالی است که بسیاری از بیماری‌های عفونی در مقایسه با گذشته روندی کاهشی را تجربه کرده‌اند. این تغییر الگوی بیماری‌ها، چالش‌های جدیدی را پیش روی صنعت بیمه قرار می‌دهد و ضرورت بازنگری در مدل‌های ارزیابی ریسک را دوچندان می‌کند.

در بخش کاربردی، پژوهش تأکید می‌کند که استفاده از شاخص امید زندگی سالم در مدل‌های بیم‌سنجی می‌تواند برآورد دقیق‌تری از تعهدات بلندمدت بیمه‌های عمر، درمان و مراقبت ارائه دهد. این امر به شرکت‌های بیمه کمک می‌کند تا آثار مالی ناشی از افزایش بیماری‌های مزمن و هزینه‌های درمانی آینده را بهتر پیش‌بینی کنند.

از مهم‌ترین بخش‌های این گزارش، پیشنهاد استفاده از هوش مصنوعی برای پیش‌بینی روندهای آینده امید زندگی سالم است. به اعتقاد پژوهشگران، الگوریتم‌های هوش مصنوعی می‌توانند با تحلیل هم‌زمان عوامل اجتماعی، رفتاری، اقتصادی و محیطی، تصویری دقیق‌تر از روندهای آینده سلامت جمعیت ارائه دهند و به تصمیم‌گیری‌های بیمه‌ای کمک کنند.

بر اساس نتایج این پژوهش، بی‌توجهی به شکاف رو به افزایش میان طول عمر و طول عمر سالم می‌تواند به کم‌برآوردی ریسک‌های بیمه‌ای و در نهایت تهدید پایداری مالی شرکت‌های بیمه منجر شود. از این رو، بهره‌گیری از شاخص امید زندگی سالم و فناوری‌های نوین پیش‌بینی، می‌تواند گامی مؤثر در توسعه محصولات بیمه‌ای و ارتقای نظام مدیریت ریسک در صنعت بیمه باشد.

  علاقه‌مندان می‌توانند متن کامل این گزارش پژوهشی را از طریق وب‌سایت پژوهشکده بیمه دریافت کنند.