به گزارش دیوان اقتصاد، این گزارش توسط گروه پژوهشی مطالعات اسلامی بیمه تهیه شده است.

در این گزارش تأکید شده است که بیمه مسئولیت حرفه‌ای پزشکان، در نظام‌های حقوقی معاصر، صرفاً یک قرارداد اختیاری نیست، بلکه به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت ریسک در حوزه سلامت و از ارکان اساسی تضمین جبران خسارت‌های ناشی از خطاهای پزشکی شناخته می‌شود.

بر اساس یافته‌های این پژوهش، هرچند در ایران بیمه مسئولیت حرفه‌ای پزشکان سابقه چنددهه‌ای در بازار بیمه دارد، اما همچنان فاقد چارچوب الزام‌آور، یکپارچه و فراگیر است. پوشش‌های موجود عمدتاً مبتنی بر اراده فردی پزشکان بوده و از حیث دامنه شمول، میزان تعهدات و شمول جمعی، با پراکندگی و ناهمگونی مواجه است.

این گزارش با تحلیل سیر تقنینی بیمه مسئولیت پزشکی در ایران، به بند «خ» ماده ۷۴ قانون برنامه ششم توسعه اشاره کرده است که برای نخستین بار، کلیه اعضای سازمان‌های نظام پزشکی و دامپزشکی را ملزم به تهیه بیمه مسئولیت حرفه‌ای کرده و این بیمه‌نامه را به عنوان وثیقه قرار تأمین در جرایم غیرعمدی پذیرفته است.

در بخشی دیگر از این گزارش، مبانی الزام پزشکان به بیمه مسئولیت حرفه‌ای با استناد به قواعدی همچون قاعده لاضرر، قاعده دفع ضرر محتمل، وجوب حفظ جان، حق سلامت به عنوان حق عمومی، و نیز ظرفیت‌های فقه حکومتی و مصلحت عمومی تحلیل شده است. بر این اساس، مداخله الزام‌آور حاکمیت در این حوزه، در صورت ناظر بودن بر پیشگیری از تضرر، تضمین جبران خسارت زیان‌دیدگان و صیانت از نظم عمومی سلامت، نه تنها مجاز بلکه قابل دفاع و توجیه‌پذیر است.

در قسمتی دیگر، این گزارش با تحلیل مبانی مسئولیت مدنی، نظریه تقصیر و فرض تقصیر در فعالیت‌های پزشکی، و نسبت الزام بیمه‌ای با اصل آزادی قراردادها، نشان می‌دهد که الزام پزشکان به انعقاد بیمه مسئولیت حرفه‌ای تعارض بنیادینی با اصول حقوق خصوصی ندارد. این الزام در چارچوب منافع عمومی، عدالت جبرانی، حمایت از طرف ضعیف (بیمار) و کارآمدسازی نظام جبران خسارت قابل توجیه است.

در این گزارش، نظریه عدالت توزیعی به عنوان یکی از مهم‌ترین مبانی حقوقی الزام به بیمه مسئولیت پزشکی معرفی شده است. بر اساس این نظریه، خسارات ناشی از فعالیت‌های پرخطر و ضروری اجتماعی مانند خدمات درمانی، نباید صرفاً بر دوش یک پزشک یا یک بیمار قرار گیرد، بلکه باید از طریق سازوکارهای نهادی (نظیر بیمه) در سطح گسترده‌تری توزیع شود.

در بخش پایانی، مجموعه‌ای از پیشنهادهای اجرایی و سیاستی ارائه شده است: الزام قانونی پزشکان به انعقاد بیمه مسئولیت حرفه‌ای، اتکا به مبانی فقه حکومتی و مصلحت عمومی، تدوین مقررات اختصاصی در این حوزه، طراحی نظام تشویق و تنبیه در حق‌بیمه، تفکیک سطوح ریسک و تخصص در تعیین تعهدات بیمه‌ای، ایجاد سامانه جامع ثبت و نظارت بر بیمه مسئولیت پزشکان، و پیش‌بینی صندوق تضمین خسارت حوادث پزشکی برای موارد فقدان یا ناکافی بودن پوشش بیمه‌ای.

این گزارش در پایان خاطرنشان می‌کند که طراحی و استقرار یک نظام الزام‌آور بیمه مسئولیت حرفه‌ای پزشکان در حقوق ایران، هم از حیث فقهی و هم از حیث حقوقی امکان‌پذیر و موجه است و اجرای آن می‌تواند گامی مؤثر در جهت ارتقای امنیت حرفه‌ای پزشکان، حمایت مؤثر از بیماران و تحقق عدالت جبرانی در نظام سلامت کشور باشد.

علاقه‌مندان می‌توانند متن کامل این گزارش پژوهشی را از طریق وب‌سایت پژوهشکده بیمه دریافت کنند.